Wat is slim tijdens een zonsverduistering, en wat vooral niet! Tips voor het waarnemen en fotograferen van een eclipse.

Veiligheid

Gebruik bij het waarnemen van de partiele fase van een eclips altijd een eclipsbril om te voorkomen dat je ogen beschadigd raken. Kijk vooral niet door de kijker als daar geen zonnefilter op gezet is. Tijdens de totaliteitsfase is het wel veilig om naar de zon te kijken zonder eclipsbril, maar let op als de totaliteit bijna afgelopen is. Totaal ongeschikt zijn: belichte zwartwit negatieven, beroete glaasjes, CD's, floppy's.

Een zonnefilter is nodig om op je kijker te zetten tijdens de partiele fase, zodat je film niet overbelicht raakt, en zodat je niet verblind raakt als je door de kijker kijkt. Voorbeelden van goede zonnefilters zijn: mylar filters of goede glas filters bijv. van Thousand Oaks. Deze filters zijn ook geschikt voor het waarnemen van zonnevlekken.

Let vooral ook op je videocamera, want die kan ook kapot van het ongefilterde zonlicht.

Wat valt er te zien

Als we dan veilig de partiele fase hebben bekeken, begint het echte feest van de totaliteit, beginnend met de parels van Baily. De parels van Baily worden veroorzaakt door het ruwe maanoppervlakte, waardoor op sommige plaatsen (de dalen op de maan) het zonlicht nog doorkomt, het lijkt alsof er helder schitterende parels te zien zijn.

De parels van Baily verdwijnen snel weer, om plaats te maken voor een stralende corona, de stralenkrans die ontstaat als de zon volledig achter de maan verdwijnt. Behalve de corona zijn ook protuberansen te zien, donkerrode uitstekende vlammen, uitbarstingen op het oppervlakte van de zon.

De Corona	Parels van Baily	Protuberansen

Vergeet vooral niet het volgende:

Wissel geen lenzen of filmrolletjes tijdens de totaliteit, doe dit ongeveer 5 minuten voordat de totaliteit begint. Elke seconde telt tenslotte van de totaliteit, want die is kort genoeg.

Ververs vantevoren de batterijen van de camera, neem altijd reserve mee.

Haal het filter optijd weg voor de diamond ring en parels van Baily, want die kunnen alleen zonder filter gefotografeerd worden (voor belichtingstijden zie tabel).

Tijdens de totaliteit is het leuk om een belichtingstrapje te doen van 1/4000 tot 4 seconden, zo krijg je als het meezit alles erop, protuberansen, chromosfeer, binnencorona, buitencorona.

Kijk ook om je heen

Let ook eens op wat er om je heen gebeurt, het licht wordt heel vreemd, al tijdens het laatste 10 minuten voor de totaliteit. De schaduwen worden scherper, de wind trekt aan, het wordt kouder, en dieren reageren alsof het nacht wordt. Een ander verschijnsel zijn de snelbewegende schaduwbanden, die over het land snellen. Als het dan bijna zover is kun je de schaduw van de maan aan zien komen. Een videocamera kan dit leuk vastleggen, maar zet dan de sluitertijd vast, zodat hij niet gaat compenseren met het diafragma, want dan zie je niet dat het donkerder wordt.

Aan het einde van de verduistering gaat alles in omgekeerde volgorde, de corona maakt plaats voor de parels van Baily, pak nu snel je eclipsbril en zonnefilters, want de zon is nu weer gevaarlijk fel! Langzaam zal de zon haar oorspronkelijke formaat weer aannemen, het wordt weer lichter en de dieren worden weer wakker en vliegen op zoals ze dat 's morgens doen.

Fotografie

Velen van ons zullen dit waanzinnige verschijnsel op de gevoelige plaat willen vastleggen. Dit vergt enige voorbereiding. De automatische belichtingsmeter van de camera weet hier geen raad mee, dus die kan beter uitgezet worden. Om toch enig idee te hebben van hoe lang belicht moet worden en welke lenzencombinatie geschikt is, volgt hieronder een tabel.

Beeldveldtabel voor kleinbeeldcamera 24x36 mm

Onderstaande tabel geeft aan hoe groot de zon wordt op het negatief, zodat je weet of je met jouw lens de zon erop kunt krijgen. Let op dat als de zon er in zijn geheel opgaat, je dan de buitencorona er niet meer opkrijgt, wel kun je de vlammen er dan goed opkrijgen. Je moet dus een afweging maken tussen de details van de vlammen of de hele corona, of misschien heb je twee camera's met verschillende lenzen, zodat je niet hoeft te kiezen. Duidelijk is dat een pocketcamera met een 35 mm lens een heel klein zonnetje geeft, hoewel dit een aanrader is voor de omgeving.

Bron: Zonsverduisteringen, de eclips van 11 augustus 1999, Jacob Kuiper en Harry Otten, uitgave: ANWB